Trong quá trình phát triển kinh tế xã hội thì việc điều chỉnh và hoàn thiện hệ thống pháp luật là yêu cầu tất yếu. Mỗi quy định mới được ban hành không chỉ giúp khắc phục những vướng mắc của thực tiễn mà còn góp phần định hướng cho tương lai phát triển. Luật số 03/2022/QH15 được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 11 tháng 01 năm 2022 và có hiệu lực từ ngày 01 tháng 03 năm 2022 là một đạo luật sửa đổi nhiều văn bản quan trọng với mục tiêu là tăng cường hiệu quả đầu tư công cải thiện cơ chế đầu tư theo phương thức đối tác công tư thúc đẩy hoạt động kinh doanh cả hiện đại hóa thị trường năng lượng với quản trị doanh nghiệp.
Bối cảnh ra đời và phạm vi điều chỉnh
Luật số 03/2022/QH15 được ban hành trong bối cảnh Việt Nam đang tập trung phục hồi kinh tế sau ảnh hưởng của đại dịch đồng thời đẩy mạnh cải cách thể chế để thu hút vốn đầu tư trong và ngoài nước. Luật không phải là một đạo luật độc lập mà là luật sửa đổi bổ sung một số điều của chín luật hiện hành bao gồm Luật Đầu tư công, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư, Luật Đầu tư, Luật Nhà ở, Luật Đấu thầu, Luật Điện lực, Luật Doanh nghiệp, Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt và Luật Thi hành án dân sự.
Nội dung của Luật được xây dựng trên nguyên tắc tinh giản minh bạch cải thiện hiệu quả phù hợp với thực tiễn. Việc sửa đổi được thực hiện theo hướng đồng bộ hóa pháp luật loại bỏ mâu thuẫn giữa các luật đơn giản hóa thủ tục thúc đẩy phân cấp mạnh hơn cho địa phương.
Những điểm mới nổi bật trong từng lĩnh vực
Trong lĩnh vực đầu tư công luật trao quyền lớn hơn cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong việc chấp thuận chủ trương đầu tư. Trước đây với những dự án khu đô thị hay nhà ở có quy mô lớn thì thẩm quyền thường thuộc Thủ tướng Chính phủ. Nay quyền được giao về địa phương giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư tăng tính chủ động trong quản lý với triển khai.
Với đầu tư theo phương thức đối tác công tư luật mở rộng phạm vi áp dụng cho các dự án sử dụng nguồn vốn ODA, vốn vay ưu đãi kể cả khi chưa hoàn tất thủ tục ký điều ước quốc tế. Quy định này cho phép thực hiện đấu thầu sớm hơn giúp rút ngắn thời gian thực hiện dự án đồng thời tăng cơ hội hợp tác với các nhà đầu tư quốc tế.
Trong lĩnh vực doanh nghiệp và quản trị nội bộ luật điều chỉnh quy trình ghi nhận biên bản họp công ty. Nếu chủ tọa không ký nhưng các thành viên còn lại đồng thuận và có xác nhận hợp pháp thì biên bản họp vẫn có giá trị pháp lý. Quy định này loại bỏ những rào cản không cần thiết giúp tăng tính linh hoạt và thực tiễn trong hoạt động quản trị.
Đối với ngành điện lực Luật số 03/2022/QH15 mở ra cánh cửa cho các thành phần kinh tế tư nhân tham gia xây dựng với vận hành lưới điện truyền tải. Trước đây hoạt động này gần như do Nhà nước độc quyền. Việc thay đổi chính sách không chỉ tạo điều kiện cạnh tranh công bằng mà còn thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo mở rộng quy mô đầu tư cải thiện chất lượng dịch vụ.
Một điểm mới đáng chú ý khác là việc luật hóa ưu đãi thuế tiêu thụ đặc biệt cho xe ô tô điện. Trong bối cảnh xu hướng giao thông xanh đang ngày càng được khuyến khích việc giảm thuế từ 5 đến 1 hoặc 2 phần trăm cho các loại ô tô điện sẽ góp phần thúc đẩy tiêu dùng khuyến khích doanh nghiệp sản xuất và xây dựng hạ tầng phù hợp.
Luật cũng tác động tích cực đến lĩnh vực thi hành án dân sự thông qua việc tăng quyền cho các cơ quan có liên quan trong xử lý tài sản và chuyển giao vụ việc. Những cải cách này nhằm rút ngắn thời gian thi hành tăng tính khả thi của bản án giúp người dân và doanh nghiệp sớm nhận được quyền lợi hợp pháp.
Tác động thực tế đối với các chủ thể trong xã hội
Với cộng đồng doanh nghiệp Luật số 03/2022/QH15 tạo ra một hành lang pháp lý rõ ràng và thuận lợi hơn để đầu tư mở rộng kinh doanh nhất là trong các lĩnh vực như năng lượng, bất động sản và công nghệ cao. Việc phân cấp thẩm quyền đầu tư về địa phương giúp rút ngắn thời gian chờ đợi giảm chi phí hành chính tăng tính minh bạch.
Đối với cơ quan quản lý nhà nước việc được giao thêm thẩm quyền đi kèm trách nhiệm sẽ thúc đẩy tính chủ động, linh hoạt trong triển khai dự án đồng thời nâng cao năng lực điều hành tuy nhiên điều này cũng đòi hỏi cán bộ cần được tập huấn bổ sung kiến thức để đảm bảo áp dụng đúng quy định và tránh lạm quyền.
Với người dân những cải tiến trong Luật góp phần giúp họ tiếp cận dịch vụ công nhanh hơn bảo vệ tài sản và quyền lợi cá nhân tốt hơn. Việc đẩy mạnh thi hành án hiệu quả sẽ giúp các bản án không bị treo kéo dài làm giảm niềm tin vào hệ thống pháp luật.
Những lưu ý khi thực hiện
Dù mang lại nhiều điểm tích cực việc triển khai Luật số 03/2022/QH15 cũng cần sự đồng bộ từ trung ương đến địa phương. Các bộ ngành cần sớm ban hành văn bản hướng dẫn cụ thể để luật đi vào cuộc sống. Các doanh nghiệp cần chủ động cập nhật thông tin pháp lý mới cả điều chỉnh quy trình nội bộ, hợp đồng và chiến lược đầu tư để phù hợp với quy định hiện hành.
Ngoài ra các hiệp hội ngành nghề nên đóng vai trò kết nối giữa doanh nghiệp và cơ quan chức năng, tổ chức tọa đàm, đối thoại và phản hồi chính sách để bảo đảm luật được áp dụng linh hoạt và hiệu quả trong thực tiễn.
Luật số 03/2022/QH15 là bước tiến mới trong cải cách pháp luật tại Việt Nam. Việc sửa đổi đồng bộ nhiều luật quan trọng giúp tháo gỡ các nút thắt trong quá trình đầu tư, kinh doanh, quản trị với quản lý nhà nước. Luật không chỉ là văn bản pháp lý mà còn là công cụ thúc đẩy phát triển tăng cường niềm tin của doanh nghiệp và người dân vào hệ thống luật pháp quốc gia.