Trong quá trình phát triển đất nước công tác quy hoạch luôn giữ vai trò trung tâm trong việc định hình không gian phát triển kinh tế, xã hội và hạ tầng. Tuy nhiên trong nhiều năm trước hệ thống pháp luật liên quan đến quy hoạch còn tồn tại nhiều điểm chưa thống nhất. Mỗi ngành mỗi lĩnh vực đều có quy hoạch riêng, thậm chí có lúc chồng lấn, mâu thuẫn hoặc không đồng bộ với chiến lược phát triển tổng thể của quốc gia. Chính vì vậy, việc ban hành Luật Quy hoạch là bước đi cần thiết để thống nhất tư duy và phương thức quản lý. Song song với đó, Luật số 28/2018/QH14 được thông qua nhằm sửa đổi bổ sung một số điều của 11 luật chuyên ngành liên quan giúp các quy định pháp luật đi vào một khuôn khổ thống nhất, hài hòa và hiệu quả hơn.
Bối cảnh ban hành luật
Trước thời điểm 2018 nhiều bộ ngành đã ban hành quy hoạch ngành theo cách riêng biệt. Điều này gây ra tình trạng cục bộ trong hoạch định chính sách khiến các địa phương và nhà đầu tư gặp nhiều khó khăn khi triển khai dự án. Việc thiếu một quy chuẩn chung đã khiến nguồn lực bị phân tán đầu tư chồng chéo khó kiểm soát.
Luật Quy hoạch được ban hành với mục tiêu cao nhất là thiết lập một hệ thống quy hoạch quốc gia đồng bộ từ cấp trung ương đến địa phương từ ngành dọc đến ngành ngang. Tuy nhiên để luật này thực sự có hiệu lực cần thiết phải điều chỉnh các luật chuyên ngành vốn đã tồn tại từ trước. Luật số 28/2018/QH14 ra đời trong bối cảnh đó nhằm đảm bảo tính thống nhất trong toàn bộ hệ thống pháp luật và tránh xảy ra xung đột giữa Luật Quy hoạch và các luật chuyên ngành.
Những nội dung được sửa đổi
Luật số 28/2018/QH14 điều chỉnh 11 luật chuyên ngành gồm Luật An toàn thực phẩm, Luật Công chứng, Luật Dược, Luật Đầu tư, Luật Đầu tư công, Luật Điện lực, Luật Hóa chất, Luật Khoa học và công nghệ, Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá, Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, Luật Trẻ em. Mục tiêu sửa đổi là để các quy định trong từng luật phù hợp với tinh thần và nguyên tắc của Luật Quy hoạch.
Một ví dụ cụ thể là trong Luật Đầu tư, việc sửa đổi tập trung vào bảo đảm rằng hoạt động cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư phải căn cứ vào quy hoạch đã được phê duyệt. Điều này giúp sàng lọc các dự án không phù hợp với định hướng phát triển chung đồng thời giảm thiểu rủi ro đầu tư và tăng hiệu quả sử dụng đất đai, tài nguyên.
Trong Luật Dược quy định mới yêu cầu phát triển vùng trồng dược liệu phải gắn với quy hoạch dược quốc gia. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp mà còn giúp đảm bảo nguồn cung ổn định và bền vững cho ngành dược trong nước.
Luật Điện lực sau sửa đổi yêu cầu mọi quy hoạch phát triển hệ thống điện phải tuân theo quy hoạch điện quốc gia. Đây là yếu tố then chốt để phát triển đồng bộ hệ thống cung cấp năng lượng tránh tình trạng mất cân đối giữa cung và cầu ở các khu vực khác nhau.
Tương tự trong Luật Hóa chất, quy định mới yêu cầu việc cấp phép và xây dựng các cơ sở sản xuất hóa chất phải phù hợp với quy hoạch phát triển ngành công nghiệp hóa chất. Qua đó góp phần bảo đảm an toàn môi trường và sức khỏe cộng đồng đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lý nhà nước về sản xuất và phân phối hóa chất.
Ý nghĩa của luật trong thực tiễn
Luật số 28/2018/QH14 là mảnh ghép quan trọng giúp hoàn thiện hệ thống pháp luật quy hoạch. Khi các luật chuyên ngành được sửa đổi để phù hợp với Luật Quy hoạch, toàn bộ quy trình từ lập, thẩm định, phê duyệt đến thực hiện quy hoạch sẽ trở nên thống nhất và minh bạch hơn.
Trước đây nhiều dự án đầu tư gặp khó khăn trong quá trình xin phép do mâu thuẫn giữa quy hoạch ngành và quy hoạch địa phương. Nay với sự điều chỉnh đồng bộ các nhà đầu tư có thể căn cứ vào một hệ thống quy hoạch chung để xây dựng chiến lược phù hợp. Điều này không chỉ tiết kiệm thời gian, chi phí mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch và ổn định của môi trường đầu tư.
Đối với cơ quan quản lý việc điều chỉnh luật giúp thiết lập cơ chế kiểm tra giám sát thống nhất hạn chế tình trạng mỗi ngành mỗi luật, mỗi địa phương mỗi cách làm. Qua đó nâng cao hiệu quả thực thi chính sách tăng cường tính liên kết vùng và ngành trong phát triển kinh tế xã hội.
Đối với người dân một hệ thống quy hoạch được điều chỉnh hợp lý sẽ giúp giảm thiểu các xung đột về sử dụng đất đai bảo đảm lợi ích công cộng và nâng cao chất lượng sống. Người dân cũng dễ dàng tiếp cận thông tin quy hoạch khi các quy định pháp lý đã được minh bạch hóa và công khai.
Một số thách thức đặt ra
Mặc dù luật đã được ban hành và có hiệu lực nhưng việc triển khai trong thực tế còn gặp một số vướng mắc. Nhiều địa phương chưa cập nhật kịp thời hệ thống quy hoạch mới dẫn đến sự lúng túng trong thẩm định và cấp phép dự án. Một số ngành chưa ban hành kịp các hướng dẫn chi tiết sau khi luật được sửa đổi gây chậm trễ trong thực thi.
Ngoài ra hệ thống cơ sở dữ liệu quy hoạch còn thiếu tính đồng bộ khiến việc tra cứu, đối chiếu và giám sát quy hoạch gặp khó khăn. Cần sớm xây dựng hệ thống dữ liệu quy hoạch điện tử toàn quốc để phục vụ công tác quản lý và giúp nhà đầu tư, người dân tiếp cận thông tin dễ dàng hơn.
Một thách thức khác là nâng cao năng lực cán bộ ở các cấp quản lý đặc biệt là tại địa phương để đảm bảo việc áp dụng luật diễn ra đồng bộ và chính xác.
Luật số 28/2018/QH14 là bước đi chiến lược trong quá trình hoàn thiện thể chế pháp luật về quy hoạch tại Việt Nam. Việc sửa đổi đồng bộ 11 luật chuyên ngành giúp gắn kết các hoạt động phát triển với định hướng quy hoạch quốc gia góp phần khắc phục tình trạng phân mảnh trong quản lý và tạo nên môi trường pháp lý thống nhất, minh bạch.