Tìm hiểu về sang chấn tâm lý

Sang chấn tâm lý là gì

Từ ” trauma ” (sang chấn) xuất phát từ tiếng ‘traûma’ trong ngôn ngữ Hy Lạp cổ để mô tả về một tổn thương, một sự thiệt hại. sang chấn tâm lý được hiểu như  là kết quả của một hoặc nhiều các sự kiện gây tổn hại, đe dọa nghiêm trọng đến thể chất, tinh thần, đôi khi đến cả tính mạng. Nó tác động tiêu cực đến các mặt xã hội, sức khỏe thể chất – tinh thần, cảm xúc ảnh hưởng đến khả năng học tập, làm việc và chất lượng cuộc sống.

Sang chấn tâm lý có thể là kết quả của một hoặc được tích lũy qua nhiều tuần, nhiều năm, thậm chí là nhiều thập kỷ từ các sự kiện đau buồn lặp đi lặp lại. Thông thường các sự kiện này liên quan đến phản ứng căng thẳng ( stress ) quá mức, vượt quá khả năng đối phó của một người hoặc tích hợp những cảm xúc tiêu cực liên quan đến trải nghiệm đó.

Mỗi sự kiện xảy ra trong cuộc đời đều thay đổi chúng ta theo chiều hướng khác nhau

Ví dụ, một người trải qua tai nạn giao thông, có thể sợ khi điều khiển xe trở lại, sợ rằng sẽ trải nghiệm lại tai nạn ngay cả khi chỉ ngồi trên xe. Họ không chỉ nhạy cảm hơn với những gì đang xảy ra xung quanh mà còn có những ký ức sống động đôi khi xuất hiện như thể họ đang sống lại tai nạn khi trên xe hoặc trong những cơn ác mộng. Khi đi trên đường bất kỳ lúc nào trải nghiệm tai nạn luôn có thể được tái hiện.

Các loại sang chấn khác có thể tạo ra các triệu chứng tương tự. Những người gặp nguy hiểm rất sợ và cảnh giác khi họ ở trong bối cảnh tương tự. Những người bị thương bởi bạo lực rất sợ hãi khi thấy người đã hành hung họ. Đôi khi nhìn thấy khuôn mặt của người nào đó tương đồng với người hành hung mình cũng làm họ hoảng loạn.

Một sang chấn không nhất thiết phải do chính họ trực tiếp trải nghiệm. Chúng ta hoàn toàn có thể bị sang chấn tâm lý ngay cả khi là khán giả chứng kiến của một sự kiện khủng khiếp như đứa trẻ chứng kiến bạn cùng lớp bị bạo hành.

Y học thường thức và hiện tượng sang chấn tâm lý

Y học thường thức và hiện tượng sang chấn tâm lý

Sự kiện nào có thể gây sang chấn?

Các sự kiện có tiềm năng gây sang chấn là những việc xảy ra có sức mạnh, làm đảo lộn, rối loạn, đau khổ, xâm nhập vào cuộc sống hàng ngày của con người. Các sự việc này thường được xác định là các trải nghiệm mang tính đe dọa đối với cuộc sống hoặc đe dọa đáng kể đối với sức khỏe thể chất và tâm lý của một người.

Một sự kiện có thể có tác động khác nhau với các cá nhân khác nhau: ít có tác động tới người này nhưng lại gây căng thẳng cao độ với người kia. Sự tác động này có thể liên quan đến sức khỏe thể chất và tâm lý của con người cũng như mức độ hỗ trợ xã hội, trải nghiệm trong quá khứ và kỹ năng ứng phó của từng cá nhân khác nhau.

Triệu chứng của sang chấn tâm lý là gì?

Nhiều người có các phản ứng thể chất và cảm xúc mạnh mẽ sau khi trải nghiệm một sự kiện gây sang chấn. Đối với phần lớn, các triệu chứng này sẽ dịu bớt sau vài ngày hoặc vài tuần. Với một số người, các triệu chứng này có thể kéo dài hơn và mang tính chất nghiêm trọng hơn. Điều này xảy ra vì một số yếu tố như bản chất của sự kiện gây sang chấn, mức độ hỗ trợ mà cá nhân có thể nhận được từ gia đình, người thân, nhà chuyên môn, các căng thẳng trong quá khứ và hiện tại, đặc điểm nhân cách và nguồn lực ứng phó.

Có thể mô tả các triệu chứng/dấu hiệu sang chấn từ khía cạnh thể chất, nhận thức (tư duy), hành vi (việc mà chúng ta làm) và cảm xúc.

Thể chất
• Cảnh giác quá mức, luôn tìm kiếm các dấu hiệu của sự nguy hiểm
• Dễ giật mình
• Mệt mỏi/kiệt sức
• Ngủ không yên giấc
• Đau mỏi và đau đớn

Nhận thức (tư duy) 
• Suy nghĩ và ký ức về sự kiện (dù không muốn)
• Hình dung về sự kiện
• Các cơn ác mộng
• Tập trung và trí nhớ kém
• Mất định hướng
• Nhầm lẫn

Hành vi 
• Né tránh những địa điểm và hoạt động gợi nhớ đến sự kiện gây sang chấn
• Né tránh tiếp xúc hoặc cách ly về mặt xã hội
• Mất hứng thú trong các hoạt động thường nhật

Cảm xúc
• Sợ hãi
• Tê liệt hoặc tách rời
• Trầm cảm
• Tội lỗi
• Tức giận và dễ bị kích động
• Lo âu và hoảng loạn

Nếu như không quá nghiêm trọng hoặc không kéo dài quá lâu, các triệu chứng mô tả trên đây là những phản ứng bình thường đối với sang chấn. Mặt dù các triệu chứng này có thể gây lo lắng, đau khổ, nhưng chúng sẽ lắng dịu dần với phần lớn mọi người. Chúng là một phần của quá trình bình phục tự nhiên, điều chỉnh để thích nghi với một sự kiện quá mạnh, suy ngẫm để rút ra ý nghĩa, bài học về những gì đã diễn ra…Cùng với sự hiểu biết và hỗ trợ từ gia đình, bè bạn hay đồng nghiệp, các dấu hiệu căng thẳng thường dịu đi nhanh chóng. Nhưng ở một số ít người, các triệu chứng đó sẽ phát triển thành trầm cảm, PTSD (rối loạn căng thẳng hậu sang chấn), các vấn đề về rượu, ma túy…

Hậu quả của sang chấn tâm lý

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng sang chấn tâm lý có thể thay đổi hệ thống nội tiết tố của cơ thể và hệ thống thần kinh bằng những phản ứng tâm lý – thể lý. Một số nghiên cứu cụ thể chỉ ra rằng, sang chấn tâm lý cụ thể ảnh hưởng đến vùng não giữa, một phần của bộ não chi phối cảm xúc, ghi nhớ thông tin và não trán, vùng não điều khiển quá trình logic, tư duy và các hoạt động sống khác.

Tùy thuộc vào bối cảnh, yếu tố tạo nên sang chấn, hậu quả có thể là cảm xúc, hành vi hoặc ảnh hưởng lên cả nhận thức như khả năng suy nghĩ và đưa ra quyết định, đôi khi để lại di chứng thần kinh. Về cảm xúc, họ có nguy cơ cao phát triển các rối loạn như lo lắng tột độ, mất kiểm soát cơn tức giận, buồn bã, cảm giác tội lỗi của người sống sót. Họ có thể gặp các vấn đề liên tục với giấc ngủ hoặc nỗi đau thể xác, gặp khó khăn trong các mối quan hệ cá nhân, nghề nghiệp và cảm thấy bản thân không có giá trị, phản ứng căng thẳng kém thích nghi.

Các gợi ý để chế ngự sang chấn tâm lý ra sao?

Có nhiều cách bạn có thể làm để chăm sóc bản thân và giúp mình phục hồi từ sự kiện hay tình huống gây sang chấn.

• Hãy thừa nhận rằng bạn đã trải qua một sự kiện, tình huống gây sang chấn và cho phép mình trải nghiệm một số phản ứng đối với sự kiện/tình huống đó.
• Đừng tức giận bản thân vì mình đã lo lắng hay đau đớn.
• Tự nhắc mình rằng bạn không phải là người không bình thường, bạn có thể và đang ứng phó.
• Tránh lạm dụng rượu hay các loại ma túy để ứng phó.
• Tránh đưa ra các quyết định quan trọng hay các thay đổi lớn trong cuộc đời vào thời điểm này.
• Đừng cố phong tỏa các suy nghĩ về những gì đã xảy ra. Đối mặt dần dần với sự kiện hay tình huống sẽ giúp chấp nhận trải nghiệm sang chấn tốt hơn.
• Hãy chia sẻ trải nghiệm của mình với người thân, bạn thân khi nào có thể. Đôi khi điều này làm ta cảm thấy khó chịu, nhưng trò chuyện với người bạn tin cậy và biết lắng nghe sẽ rất có ích trong việc xử lý sang chấn.
• Cố gắng duy trì nề nếp bình thường hàng ngày. Giữ cho mình bận và làm cho các hoạt động trong ngày của mình có cấu trúc, có kế hoạch.
• Cố gắng không né tránh các địa điểm hay hoạt động nếu không cần thiết
• Nghỉ ngơi nếu cảm thấy mệt mỏi và nhớ rằng vận động thường xuyên rất quan trọng.
• Cho bạn bè và gia đình biết nhu cầu của bạn. Giúp họ để họ giúp bạn bằng cách cho họ biết khi nào bạn mệt mỏi, cần tạm lắng, cần cơ hội để nói chuyện hoặc cần thời gian với một ai đó.
• Dành thời gian thực hành thư giãn. Sử dụng các kỹ thuật như thư giãn cơ tăng dần hoặc tham gia các hoạt động thư giãn như làm vườn, nghe nhạc. Điều này sẽ giúp cơ thể và hệ thần lắng dịu và điều chỉnh.
• Nếu sang chấn mà bạn vừa trải qua kích động các hồi ức hay cảm xúc gây căng thẳng khác, chẳng có liên quan gì trong quá khứ hoặc trải nghiệm thời thơ ấu, cố gắng đừng để tất cả các ký ức đó lẫn lộn với nhau. Hãy tách bạch các ký ức đó và xử lý riêng biệt.
• Thể hiện cảm xúc khi chúng xuất hiện. Dù là bạn thảo các cảm xúc với ai đó hoặc viết ra trong cuốn nhật ký, thể hiện cảm xúc thường là một cách rất có ích cho quá trình hồi phục.

Sang chấn tâm lý được trị liệu như thế nào?

Đa số những người trải qua sự kiện sang chấn không cần điều trị. Họ sẽ tự xử lý được sự lo âu của mình với sự hỗ trợ của bạn bà hay gia đình. Tuy nhiên, ở một số người, phản ứng đối với sang chấn có thể làm họ suy nhược và họ cần được điều trị từ các bác sĩ y khoa, bác sĩ tâm lý.
Trong trường hợp này, trị liệu bao gồm các can thiệp tâm lý tập trung sang chấn. Các can thiệp này tập trung vào việc cung cấp kiến thức về sang chấn, kỹ thuật chế ngự căng thẳng, giúp người đó đối mặt với các tình huống gây sợ hãi hay các hồi ức gây đau khổ. Một số loại thuốc, đặc biệt là một số thuốc chống trầm cảm loại mới thường có ích nên thường được sử dụng cùng với các cách trị liệu tâm lý tập trung vào sang chấn.

 

 

 

 

 

 

Tag: anh phim mỹ trắc truy dân tộc an nam 18 sách 18+ yêu chị